ISSUE 38 ประจำเดือน มกราคม - มีนาคม 2569

C&A Insights ฉบับที่ 38 เดือน มกราคม - มีนาคม พ.ศ. 2569 นำเสนอเรื่อง เมื่อเงิน “แลกไม่ได้”: ทำความเข้าใจการแก้ไข IAS 21 เรื่อง Lack of Exchangeability ในเดือนสิงหาคม 2566 คณะกรรมการมาตรฐานการบัญชีระหว่างประเทศ (IASB) ได้ออกการแก้ไขมาตรฐาน IAS 21 เรื่อง Lack of Exchangeability หรือ “การขาดความสามารถในการแลกเปลี่ยนสกุลเงิน” เพื่อให้ความชัดเจนว่ากิจการควรพิจารณาอย่างไรว่า สกุลเงินหนึ่งสามารถแลกเปลี่ยนเป็นอีกสกุลเงินหนึ่งได้หรือไม่ และหากไม่สามารถแลกเปลี่ยนได้ ควรกำหนดอัตราแลกเปลี่ยน ณ วันวัดมูลค่าอย่างไร ในประเทศไทย การแก้ไขดังกล่าวจะมีผลบังคับใช้สำหรับรอบบัญชีที่เริ่มในหรือหลังวันที่ 1 มกราคม 2569 โดยกิจการสามารถเลือกนำมาใช้ก่อนกำหนดได้ แต่ต้องเปิดเผยการนำมาใช้ก่อนกำหนดนั้นอย่างชัดเจน โดยหลักการ มาตรฐาน TAS 21 ว่าด้วยผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ กำหนดให้กิจการใช้อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่วัดมูลค่า (spot exchange rate)

TAS 1 **ฉบับปรับปรุง 2567 : ผลกระทบต่อ การจัดประเภทหนี้สินของ**กิจการ ผลการดำเนินงานทางการเงิน

เมื่อเงิน “แลกไม่ได้”:ทำความเข้าใจการแก้ไข IAS 21 เรื่อง Lack of Exchangeability

ในการแปลงรายการทางบัญชี อย่างไรก็ตาม ในบางประเทศอาจเกิดสถานการณ์ที่สกุลเงิน ไม่สามารถแลกเปลี่ยนได้จริงในทางปฏิบัติ เช่น มีการควบคุมเงินตราอย่างเข้มงวด มีข้อจำกัดการโอนเงิน หรือไม่มีตลาดแลกเปลี่ยนที่ทำงานได้ตามปกติ การแก้ไขครั้งนี้จึงเข้ามากำหนดแนวทางที่ชัดเจนสำหรับสถานการณ์ดังกล่าว

มาตรฐานระบุว่า สกุลเงินหนึ่งจะถือว่า “สามารถแลกเปลี่ยนได้” เมื่อกิจการสามารถได้รับอีกสกุลเงินหนึ่งภายในระยะเวลาที่เป็นความล่าช้าทางธุรการตามปกติ และผ่านตลาดหรือกลไกการแลกเปลี่ยนที่ก่อให้เกิดสิทธิและภาระผูกพันที่มีผลบังคับใช้ตามกฎหมาย กล่าวคือ ต้องเป็นการแลกเปลี่ยนที่สามารถเกิดธุรกรรมจริงและมีผลผูกพันตามกฎหมาย

หากสกุลเงินไม่สามารถแลกเปลี่ยนได้ตามเงื่อนไขดังกล่าว กิจการต้อง “ประมาณการอัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่วัดมูลค่า” วัตถุประสงค์ของการประมาณนี้ คือ เพื่อสะท้อนอัตราที่ธุรกรรมแลกเปลี่ยนที่จะเกิดขึ้น ณ วันนั้น ระหว่างผู้เข้าร่วมตลาด ภายใต้สภาพเศรษฐกิจที่มีอยู่ในขณะนั้น การแก้ไขมาตรฐานยังระบุว่า กิจการอาจใช้อัตราแลกเปลี่ยนที่สามารถสังเกตได้ หรือ observable exchange rate โดยไม่จำเป็นต้องปรับปรุงเพิ่มเติม หากอัตราดังกล่าวสะท้อนธุรกรรมได้อย่างเหมาะสม หรืออาจใช้เทคนิคการประมาณการอื่นตามความเหมาะสม ทั้งนี้ การใช้ดุลยพินิจต้องมีเหตุผลรองรับ และสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของมาตรฐาน นอกจากการกำหนดวิธีประมาณอัตราแลกเปลี่ยนแล้ว การแก้ไขครั้งนี้ยังให้ความสำคัญกับการเปิดเผยข้อมูล เมื่อกิจการต้องประมาณอัตราแลกเปลี่ยนเนื่องจากสกุลเงินไม่สามารถแลกเปลี่ยนได้ กิจการต้องเปิดเผยข้อมูลที่ทำให้ผู้ใช้งบการเงินเข้าใจว่า การที่สกุลเงินไม่สามารถแลกเปลี่ยนได้ส่งผลกระทบอย่างไร หรือคาดว่าจะส่งผลกระทบอย่างไร ต่อฐานะการเงิน ผลการดำเนินงาน และ

กระแสเงินสดของกิจการ การเปิดเผยนี้มีเป้าหมายเพื่อเพิ่มความโปร่งใส และช่วยให้ผู้ใช้งบการเงินสามารถประเมินความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องได้อย่างเหมาะสม ในด้านการเปลี่ยนผ่าน มาตรฐานกำหนดให้การแก้ไขมีผลใช้สำหรับรอบระยะเวลาบัญชีที่เริ่มในหรือหลังวันที่ 1 มกราคม 2569 และไม่อนุญาตให้กิจการปรับปรุงข้อมูลเปรียบเทียบย้อนหลังเมื่อเริ่มใช้การแก้ไขนี้ การนำมาใช้ก่อนกำหนดสามารถทำได้ แต่ต้องเปิดเผยข้อมูลดังกล่าวอย่างชัดเจนในงบการเงิน แม้ประเทศไทยจะไม่มีข้อจำกัดรุนแรงในการแลกเปลี่ยนสกุลเงินหลักในปัจจุบัน แต่กิจการไทยที่มีการลงทุนในต่างประเทศ หรือมี ธุรกรรมในประเทศที่มีการควบคุมเงินตรา ควรประเมินล่วงหน้าว่ามีความเสี่ยงด้านการขาดความสามารถในการแลกเปลี่ยนหรือไม่ ทั้งในมิติของการวัดมูลค่าและการเปิดเผยข้อมูล ในมุมของผู้สอบบัญชี การแก้ไขครั้งนี้เพิ่มความท้าทายในด้านการใช้ดุลยพินิจ ต้องประเมินว่าสกุลเงินนั้น ที่มา : TAS 21 เรื่อง ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ (ปรับปรุง พ.ศ. 2568) https://eservice.tfac.or.th/get\_file/index.php?file=TAS\_21\_revised\_2568.pdf

“แลกไม่ได้จริง” หรือไม่ อัตราที่ประมาณมีความสมเหตุสมผลเพียงใด และการเปิดเผยข้อมูลเพียงพอหรือไม่ การพิจารณาเหล่านี้ไม่ใช่เพียงเรื่องตัวเลข แต่เกี่ยวข้องกับความเข้าใจสภาพเศรษฐกิจ กฎหมาย และความเสี่ยงของประเทศที่เกี่ยวข้อง ท้ายที่สุด การแก้ไข TAS 21 Lack of Exchangeability สะท้อนแนวคิดสำคัญของการรายงานทางการเงินในยุคปัจจุบัน นั่นคือ การยอมรับว่าตลาดอาจไม่ทำงานอย่างสมบูรณ์ และเมื่อเกิดสถานการณ์ที่ไม่ปกติ มาตรฐานต้องให้แนวทางที่ชัดเจน พร้อมทั้งเน้นความโปร่งใสในการเปิดเผยข้อมูล ในวันที่เงิน “แลกไม่ได้” สิ่งที่สำคัญที่สุดอาจไม่ใช่อัตราแลกเปลี่ยนที่เลือกใช้ แต่คือความสามารถของกิจการในการอธิบายให้ผู้ใช้งบการเงินเข้าใจว่า ตัวเลขนั้นสะท้อนความเป็นจริงได้มากเพียงใด และมีข้อจำกัดอะไรอยู่เบื้องหลัง เพราะในโลกของบัญชี ความน่าเชื่อถือไม่ได้เกิดจากตัวเลขเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากความชัดเจน ซื่อสัตย์ และโปร่งใสในการอธิบายตัวเลขเหล่านั้นด้วย