ISSUE 39 ประจำเดือน เมษายน - มิถุนายน 2569

C&A Insights ฉบับที่ 39 เดือน เมษายน - มิถุนายน 2569 นำเสนอเรื่อง การปรับปรุง TFRS 9 เรื่องการเลิกรับรู้หนี้สินทางการเงิน ที่ชำระผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เทคโนโลยีการชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในการดำเนินธุรกิจอย่างกว้างขวาง ไม่ว่าจะเป็นการโอนเงินผ่านระบบธนาคาร การชำระเงินแบบเรียลไทม์ หรือระบบการชำระเงินอัตโนมัติรูปแบบต่าง ๆ ส่งผลให้ธุรกรรมทางการเงินของกิจการจำนวนมากไม่ได้สิ้นสุดลงด้วยการส่งมอบเงินสดโดยตรงอีกต่อไป แต่ดำเนินการผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ที่มีผู้ให้บริการเป็นตัวกลางในการชำระเงิน การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวก่อให้เกิดประเด็นทางบัญชีที่สำคัญเกี่ยวกับการเลิกรับรู้หนี้สินทางการเงิน (Derecognition of Financial Liabilities) โดยเฉพาะกรณีที่กิจการได้ส่งคำสั่งชำระเงินผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์แล้ว แต่เจ้าหนี้ยังไม่ได้รับเงินสดในบัญชี คำถามสำคัญ คือ กิจการสามารถเลิกรับรู้หนี้สินดังกล่าวได้แล้วหรือไม่ หรือยังคงต้องแสดงหนี้สิน

การปรับปรุง TFRS 9 เรื่องการเลิกรับรู้หนี้สินทางการเงิน ที่ชำระผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์

ไว้ในงบการเงินจนกว่าคู่สัญญาจะได้รับเงินสดจริง เพื่อแก้ไขความไม่ชัดเจนดังกล่าว สภาวิชาชีพบัญชีจึงได้ปรับปรุงมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 เรื่อง เครื่องมือทางการเงิน (TFRS 9 Financial Instruments) ให้สอดคล้องกับ

การแก้ไขมาตรฐานการรายงานทางการเงินระหว่างประเทศ โดยเพิ่มเติมแนวทางปฏิบัติสำหรับการเลิกรับรู้หนี้สินทางการเงินที่ชำระผ่านระบบชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งจะมีผลบังคับใช้สำหรับรอบระยะเวลาบัญชีที่เริ่มในหรือหลังวันที่ 1 มกราคม 2570

อำนาจควบคุมหรือเปลี่ยนแปลงคำสั่งดังกล่าวได้ 2. กิจการต้องไม่สามารถเข้าถึงเงินสดที่ใช้ชำระหนี้ได้อีก เงินจำนวนดังกล่าวต้องถูกกันออกจากการควบคุมของกิจการอย่างแท้จริง และไม่สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ในกิจกรรมอื่นได้ 3. ความเสี่ยงในการชำระเงิน (Settlement Risk) ต้องไม่มีนัยสำคัญ ซึ่งหมายความว่าความเป็นไปได้ที่การโอนเงินจะไม่สำเร็จมีระดับต่ำมาก โดยพิจารณาจากลักษณะของระบบการชำระเงิน ความน่าเชื่อถือของผู้ให้บริการ และระยะเวลาที่ใช้ในการดำเนินธุรกรรม หากกิจการสามารถปฏิบัติตามเงื่อนไขทั้ง 3 ประการดังกล่าวได้ ก็สามารถพิจารณาได้ว่าภาระผูกพันทางเศรษฐกิจได้สิ้นสุดลงแล้ว แม้เจ้าหนี้จะยังไม่ได้รับเงินสดจริงในขณะนั้นก็ตาม ตัวอย่างการประยุกต์ใช้ในทางปฏิบัติ สมมติว่าบริษัทแห่งหนึ่งมีเจ้าหนี้การค้าจำนวน 5 ล้านบาท ณ วันที่ 31 ธันวาคม 25x9 ในวันที่ 30 ธันวาคม 25x9 บริษัทได้ส่งคำสั่งโอนเงินผ่านระบบชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์ที่ได้รับการรับรองจากธนาคาร โดยคำสั่งดังกล่าวไม่สามารถยกเลิกได้ เงินถูกหักออกจากบัญชีของกิจการทันที และคาดว่าจะเข้าบัญชีผู้ขายในวันทำการถัดไป หากกิจการไม่สามารถเข้าถึงเงินดังกล่าวได้อีก และระบบการชำระเงินมีความน่าเชื่อถือจนความเสี่ยงในการชำระเงินไม่มีนัยสำคัญ บริษัทสามารถเลิกรับรู้

เจ้าหนี้การค้า ได้ตั้งแต่วันที่ส่งคำสั่งชำระเงิน

แม้ว่าผู้ขายจะได้รับเงินในวันถัดไป ในทางตรงกันข้าม หากระบบดังกล่าวยังเปิดโอกาสให้กิจการสามารถยกเลิกคำสั่งโอนเงิน หรือเรียกคืนเงินได้ก่อนที่ผู้รับจะได้รับเงิน กิจการจะยังไม่สามารถเลิกรับรู้หนี้สินทางการเงินได้ เนื่องจากภาระผูกพันยังไม่ถือว่าสิ้นสุดลง ผลกระทบต่อการรายงานทางการเงิน แม้ว่าการปรับปรุงมาตรฐานในครั้งนี้จะมีขอบเขตเฉพาะเรื่องการเลิกรับรู้หนี้สินทางการเงิน แต่ผลกระทบที่เกิดขึ้นอาจมีนัยสำคัญต่อการจัดทำงบการเงิน โดยเฉพาะในช่วงวันสิ้นรอบระยะเวลารายงาน ประการแรก ยอดหนี้สินหมุนเวียน เช่น เจ้าหนี้การค้า อาจลดลงเมื่อเทียบกับแนวปฏิบัติเดิม หากกิจการมีการชำระเงินผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ที่เข้าเงื่อนไขของมาตรฐาน ประการที่สอง อัตราส่วนทางการเงินหลายรายการอาจเปลี่ยนแปลงไป เช่น อัตราส่วนสภาพคล่อง (Current Ratio) ซึ่งอาจส่งผลต่อการวิเคราะห์ฐานะการเงินของกิจการโดยผู้ลงทุน เจ้าหนี้ และผู้ใช้งบการเงินอื่น ประการที่สาม กิจการจำเป็นต้องมีระบบควบคุมภายในและเอกสารประกอบที่เพียงพอ เพื่อพิสูจน์ว่าการชำระเงินผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์เป็นไปตามเงื่อนไขที่มาตรฐานกำหนด โดยเฉพาะหลักฐานเกี่ยวกับการไม่สามารถยกเลิกคำสั่งจ่ายเงิน การสูญเสียการควบคุมเงินสด และการประเมินความเสี่ยงในการชำระเงิน ที่มา : https://acpro-std.tfac.or.th/standard/123/ฉบับปรับปรุงปี-2569-ปีหน้าและอนาคต